Wat een serieus citaat. Moet dat nou, Jan, dat zware gedoe? Donkere tijden, ja ik weet het. Maar kunnen we het niet over iets vrolijkers hebben? Ik lees zo’n column voor m’n plezier, ja? De lente is begonnen, het wordt buiten weer groener, bloesems melden zich, de zon schijnt langer, kom op, Kortie, doe me een lol, schrijf nou gewoon een lekker lichte en luchtige column!
Doorgaans ben ik best een opgewekt, licht mens. Ik heb vreugdevol werk waarin ik dat ook helemaal kwijt kan. En toch, er wordt heel wat afgehuild bij mij in workshops, lessen en zelfs tijdens mantra-avonden. En vaak ben ik daar nog blij mee ook. Hoe zit dat?
Afgeleerd en weer aangeleerd
Huilen, lachen en zingen hebben veel gemeen. Bijvoorbeeld dit: wie zich er echt aan overgeeft leeft even helemaal in het moment. Het denken stopt. Er is alleen maar hier, nu, deze ervaring die intens geleefd wordt. Lachen heb ik m’n hele leven gekund, zingen ook. Maar huilen heb ik moeten leren. Of beter: ik kon het natuurlijk al, maar heb het, zoals veel jongens, afgeleerd. Later heb ik het weer moeten aanleren, geholpen door goeie therapeuten en ook door het leven. Op sommige momenten, in sommige periodes kon ik niet anders dan me eraan overgeven.
Zo’n periode deed zich voor toen ik een jonge vader was. Ons tweede kind bleek niet levensvatbaar, en we wisten dat ze zou overlijden bij haar geboorte. Dat was een indringende en levensveranderende ervaring. Het zette mijn leven op z’n kop, zeker toen duidelijk werd dat de zwangerschap voor mijn vrouw te riskant werd en er niets anders opzat dan de bevalling in te leiden. Ik zie mij nog huilend naast haar ziekenhuisbed zitten.
Maar er was ook een andere kant. Nooit eerder was ik zo dicht bij het mysterie van leven en dood. Kort na haar geboorte hield ik m’n gestorven dochtertje in mijn hand, waar ze precies in paste, een moment dat ik nooit zal vergeten. Ze was toen nog bij ons, daar was geen twijfel over. Een paar uur later vertrok ze, we namen dat beiden waar. Het leven gaf me zo een ervaring van verdriet, rouw en wanhoop. En niet veel later een ervaring van verwondering, en zelfs een gevoel van rijkdom. Er werd me iets ontnomen én ik kreeg een geschenk. Je begrijpt misschien: dit is een korte samenvatting, de beschreven ervaringen wisselden zich ook af, de verdieping kwam met de tijd. En bij mijn vrouw, die dit alles natuurlijk nog veel intenser had beleefd, was het (in haar woorden) ‘een veel langere zoektocht hoe de pijn en het gemis helemaal te nemen en me te openen voor dankbaarheid voor de ervaring’.
Levendige rust
Inmiddels kan ik dus weer huilen, en hoewel het me nog steeds niet heel vaak overkomt weet ik inmiddels wel: als ik me er aan overgeef, het niet kleiner en ook niet groter maak dan het is, dan ben ik daarna een net wat ander mens. Het kan even duren, maar dan wordt er opluchting voelbaar, nieuwe ruimte, bevrijding en lichtheid. En ook iets wat je het beste rust kunt noemen, of vrede, terwijl het toch ook een heel levendig gevoel is. Ik denk dat dat ontstaat omdat ik al huilend ook m’n eigen draagvermogen ervaren heb.
Zo heb ik gaandeweg geleerd: pijnlijkheid en lichtheid zitten elkaar niet in de weg, maar bestaan naast elkaar. Of eigenlijk doorgaans: ná elkaar. Ik hoef ‘alleen maar’ ruimte te geven aan wat zich nu in mij aandient. Ik zet ‘alleen maar’ tussen aanhalingstekens, want nee, makkelijk is dat niet. Maar eenvoudig is het wel: enkel dat wat nu waar is kan ons brengen bij onze eigen levendigheid. En o, wat is het toch fijn dat er muziek bestaat die ons daar zo enorm bij kan helpen. Muziek leeft in het nu, muziek stroomt, muziek heeft geen voorkeur: pijnlijkheid, eenzaamheid, vrolijkheid, vreugde, het laat zich allemaal bezingen.
De vijfentwintigste!
Dat brengt me bij Pasen. Of nee, eerst bij Goede Vrijdag. Die dag waarop lijden centraal staat en die niet toevallig aan Pasen voorafgaat. Die volgorde zegt eigenlijk: geef éérst ruimte aan wat je bedrukt, pijn doet, beangstigt; zing ‘over de donkere tijden’, dan kan het daarna werkelijk vrolijk Pasen worden. Goede Vrijdag is in mijn ervaring een dag die zich bij uitstek leent voor zingen, voor muziek. Sinds 2000 hebben we – met uitzondering van de corona-jaren – op Goede Vrijdag een mantra-avond gehouden, deze week doen we dat dus voor de 25e keer. We zullen dan een nieuwe mantra zingen op een hoopvolle en poëtische tekst die zo mooi uitdrukt wat we tijdens Het Lied van de Ziel eigenlijk altijd weer doen: Gaten zingen in de duisternis. Die gaten zullen groter en groter worden en steeds meer licht doorlaten. Dus we nemen die avond ook een voorschot op Pasen, want we zullen stil en ingetogen beginnen, maar het einde zal feestelijk zijn.
Nieuwe ruimte op jouw pad?
Diezelfde middag organiseren we een bijeenkomst waar het specifiek gaat over omgaan met rouw en verlies. Indachtig wat ik hierboven schreef heet die middag Nieuwe Ruimte. Ons zingen kan ons zo helpen als we oud of nieuw verlies in ons leven tegenkomen. Muziek brengt beweging, opening, troost en verbinding. Rouw is een proces van vele stapjes, en wie weet is die middag een prachtige gelegenheid voor je om op jouw pad weer een stapje te zetten. Ik geef ‘m samen met Sarah Jens, die overigens rond dit thema ook een driedaagse serie aanbiedt die ik je van harte kan aanbevelen. In de kaders hieronder tref je meer informatie aan over deze en nog veel meer activiteiten.
Het laatste woord geef ik graag aan de Franse schrijver Christian Bobin, want mooier kan ik het niet zeggen:
Het zingen geneest de ziel die zich gevangen voelt.
Het zingen geneest de bronnen van het donker.
Het zingen verandert pijn in licht.
Hartelijke groet,
Jan Kortie
PS: Nieuwtje
Tot mijn niet geringe verrassing kreeg ik het verzoek van de Dominicuskerk om tijdens een zondagochtendviering te komen ….. preken! En dan mag ik ook dirigeren. Dat gaat gebeuren op 26 april, ter afsluiting van een serie diensten na Pasen die gaat over: ‘De Nieuwe Mens’. Iedereen is er welkom. En dat de nieuwe mens uitvoerig gaat zingen die dag staat wel vast….
Hier lees je er meer over
