Toen ik onlangs bovenstaande zin las in een roman van de Vlaamse schrijver Dimitri Verhulst moest ik meteen glimlachen. Wat een ontwapenende gedachte. Een koe loeit gewoon, een haan kraait, een kikker kwaakt. En ze zijn daar meteen goed in. Ja, logisch, ze volgen namelijk hun eigen natuur en ze worden niet weerhouden door schaamtevolle gedachten over of hun geluid wel gewaardeerd zal worden. Ze vergelijken hun eigen geloei, gekraai en gekwaak niet met dat van soortgenoten. Ze zijn, in dat opzicht tenminste, vrij van angst. Ze zijn eenvoudig. En ze zíj́n, eenvoudigweg.
Vrij van angst, dus. Toen ik een jaar of twintig geleden het woord stembevrijding bedacht (of eigenlijk: binnenkreeg) was ik er direct opgetogen over. Eindelijk had ik een goed woord voor het werk dat ik toen toch ook al ruim twintig jaar deed. Mijn opgetogenheid ging vooral over de lettergreep ‘vrij’. Want vrij zijn, dat was precies waar ik zelf altijd naar verlangde en waar zoveel mensen naar verlangen. Vrij zijn om eenvoudigweg mezelf te zijn. Geen vergelijking, geen angst, geen inhouden, geen forceren.
Wat is dat, vrijheid?
Sindsdien ben ik door dat woord ‘vrij’ gegrepen. Vrijheid, bevrijding, wat is dat nou eigenlijk? Daar valt van alles over te zeggen, maar ik zal me vandaag beperken tot iets wat ik er nog maar onlangs over leerde. Ik kreeg van m’n uitgever zomaar een boekje toegestuurd van de mij tot dan toe onbekende Koreaans-Duitse filosoof Byung-Chul Han. Daarin trof ik allerlei inspirerende en trouwens vaak ook uitbundige zinnen aan. Bijvoorbeeld deze:
‘Het ware geluk is te danken aan het doel- en nutteloze, het bewust omslachtige, het onproductieve, het nemen van omwegen, het buitensporige, het overbodige, de fraaie vormen en gestes die geen nut hebben en nergens toe dienen.’
Daar smul ik van, het gaat zo heerlijk in tegen de misvatting die in onze maatschappij algemeen lijkt te zijn dat we vooral moeten groeien en produceren en consumeren. Nee, dus, niet doen, je wordt er niet gelukkig van en de wereld wordt er ook niet beter van. Han beschrijft hier eigenlijk ook waarom zingen ons gelukkig kan maken. Doelloos, nutteloos, omslachtig (praten gaat echt sneller…), onproductief, vol omwegen, overbodig. En hij moedigt ons aan om buitensporig te zijn, wat een fantastisch woord is dat eigenlijk: verlaat het spoor dat voor je uitgestippeld werd, volg je eigen spoor!
Maar de passage in zijn boek die mij het meest verraste was deze:
‘Het woord ‘vrij’ betekent etymologisch onder vrienden zijn. Zowel vrijheid als vriend stammen van de Indo-Germaanse wortel fri, wat liefhebben betekent. Vrijheid is vriendelijkheid.’
What’s in a name? Nou, best veel!
Vrijheid is vriendelijkheid, had jij je dat ooit gerealiseerd? Ik niet. Maar er zit veel waarheid in. Als ik me iemand voor de geest haal die werkelijk oprecht vriendelijk is dan is dat een vrij mens. Nu ik deze zin opschrijf denk ik aan Nelson Mandela, die ook op Robbeneiland vriendelijk en in wezen vrij was, ook al werd hij gevangen gehouden. In Nederland zijn er twee politieke partijen die het woord ‘vrijheid’ in hun naam hebben. O, wat zou het interessant zijn als ze dit boekje van Han zouden lezen en vervolgens hun naam zouden aanpassen. Stel je voor: de Volkspartij voor Vriendelijkheid en Democratie, de Partij voor de Vriendelijkheid. Ik zou meteen benieuwd zijn naar hun partijprogramma, jij niet?
Laten we daar maar niet op wachten. Laten we vooral zelf die vriendelijkheid beoefenen. Bijvoorbeeld zingend, in steeds meer vrijheid. Mij wordt natuurlijk met enige regelmaat gevraagd wat stembevrijding eigenlijk is. Dan moet ik altijd weer naar woorden zoeken, want woorden kunnen nooit helemaal beschrijven wat het is. Maar nu zou mijn antwoord zijn: het is de vriendelijkste wijze om je eigen zingen te benaderen. Stembevrijding leert ons namelijk om vrienden te worden met alles wat in ons leeft. Ja, dat kan een heel proces zijn, waarin er veel gebeurt, wat tijd vraagt en geduld. Maar de beloning is navenant: vrijheid, vreugde, ruimte. En mocht je denken dat het vooral navelstaarderij is, nou, het tegendeel is waar, zou ik zeggen. Onze wereld is er enorm bij gebaat als jij en ik vrijer, vriendelijker en gelukkiger worden.
Een bijzondere avond
Onze wereld is sowieso gebaat bij muziek. Een organisatie die dat al meer dan 25 jaar met veel hartstocht én succes uitdraagt is Musicians Without Borders.Het is dan ook met veel vreugde dat ik je uitnodig voor een bijzondere zangavond die we eind februari als benefiet organiseren voor deze club van gedreven musici die met muziek troost, hoop en verbinding brengen op allerlei plekken op aarde waar oorlog en geweld voor ellende zorgen.
Je bent van harte welkom, kom maar lekker zingen, met de overgave én de bekwaamheid van een loeiende koe, een kraaiende haan of een kwakende kikker. Want jij bent daar ook meteen goed in! Wie weet wordt het nog mooi ook. We hebben een rijk aanbod, grote groepen, kleine groepen, individueel, eenmalig, langer durend, live, online, het kan allemaal.
En mede namens mijn collega’s van ons Centrum voor Stembevrijding wens ik je van harte een vriendelijk nieuw jaar toe!
PS
Meer mooie zinnen uit het boekje van Byung-Chul Han vind je hier.
