Het Lied van de Stilte

 
   Jan Kortie over Het Lied van de Stilte.
 

Hoe kun je nou in woorden vangen wat ‘Het Lied van de Stilte’ is? Maar toch moeten we een poging wagen om er iets van te beschrijven. Zodat jij kunt voelen: daar wil ik zijn. Of juist niet. En we laten ons helpen door citaten uit mailtjes en kaarten die sommige deelnemers ons toestuurden. Zij verwoorden hun ervaringen ieder op eigen wijze, en dat is nog treffender. 

"De stilte was weldadig.  De liederen geweldig.
Een warm bad, met liefdevolle begeleiding.”

Retraites zijn van alle tijden. Mensen die de stilte opzoeken, zich even terugtrekken uit drukte, verwachtingen, verplichtingen en vertrouwde patronen. In onze cultuur gebeurde dat vooral in kloosters. Dat kan nog steeds, maar nu de rol van het kerkelijke geloven steeds kleiner is geworden, ligt dat voor veel mensen niet meer zo voor de hand. Maar de behoefte eraan, om niet te zeggen: de noodzaak ertoe is in onze dagen misschien nog wel groter dan ooit. We dienen dus nieuwe rituelen en nieuwe heilige plekken te creëren. 

We hebben ons in het westen losgemaakt uit de verstikking van het dogmatisch geloven. We zijn ons bewust geworden van onze individualiteit en autonomie en laten ons niet meer voorschrijven wat we moeten geloven. Dat is een grote stap voorwaarts. Het brengt ons, minstens potentieel, bij meer soevereiniteit, eigenheid en vitaliteit.

"En dan is het wonderbaarlijk hoe het 'klopt', borrelt en bruist,
en hoe ik spontaan antwoord krijg op allerlei lang gestelde vragen.”

Het
Maar daarmee zijn we er niet. Autonomie is mooi, maar alléén autonomie is eenzaam. We hebben ook allemaal een diepe behoefte om ons te verbinden. Met elkaar, natuurlijk, maar ook met de dimensie die ons aardse bestaan overstijgt. Het is precies hier dat onze woorden tekortschieten, het gaat over een realiteit waar onze taal geen verstand van heeft. Het gaat om het onbegrijpelijke, onbevattelijke, ongekende. Het mysterieuze, mystieke. We gebruiken dan woorden als God, Allah, het Ene, het Eeuwige, de Grote Geest, Shiva, Liefde, Licht. Of kortweg: Het. Maar al die woorden dekken nooit helemaal de lading. Ze verwijzen naar iets waarvan we voelen en weten dat het bestaat en dat groter is dan we kunnen snappen. De belangrijkste overeenkomst tussen al die woorden is dan ook misschien wel dat we ze als vanzelf met hoofdletters schrijven. Ze boezemen ontzag in.

"De kracht van het samenzijn is sterk voelbaar en de overgave op de gezichten zal mij lang heugen. Jullie aandacht en zuiverheid in alle eenvoud is oersterk.”
 
Zo komen we uit op wat ons in deze fase van ons mens-zijn te doen staat: leven in soevereiniteit én in ontzag. Leven in autonomie én in verbinding. Durven leven zonder toestemming én durven buigen voor of juist uitreiken naar het Hogere. Dat is een spannende opgave, waarover veel te leren en te ontdekken valt. Dat willen we doen in onze retraites. Of eigenlijk: dat willen we ervaren. En daar hebben we twee manieren voor die allebei grandioos zijn en elkaar enorm versterken: zingen en stil zijn. Zingen is: naar buiten komen. Retraite is: terugtrekken, de stilte opzoeken. De combinatie van die twee is fascinerend, wonderbaarlijk en heilzaam.

Zingen
Ieder mens wil zingen, in wezen. Misschien kun je het heel goed. Misschien niet. Je komt er mogelijk je worsteling in tegen, je onvolmaaktheid. En je kostbaarheid.

Jij bént eigenlijk muziek. Je bent energie, je bent trilling. Wezenlijk is die trilling in harmonie, want hij is één met al wat leeft en uit dezelfde bron voortkomt. Muziek dus. Natuurlijk, je raakt af en toe het contact daarmee kwijt, misschien vaker dan je lief is. Maar je kunt er ook altijd weer naar terug. Behalve jij weet niemand hoe het is om jou te zijn. Niemand kent jouw muziek, jouw trilling, zoals jij die kent, zoals jij die bent. Iets in jou – je ziel, je spirit, je essentie, hoe we het ook noemen – roept vanbinnen, of fluistert. Wat is jouw bijdrage aan het grote lied van dit leven? 

"Ik heb ontdekt wat zingen doet. In de eerste plaats maakt het heel erg blij, maar er gebeurt veel meer. Er trilt iets los, iets wat ik moeilijk kan benoemen, maar het wil naar buiten. Ik merkte dat ik steeds meer moed kreeg en mijn stem durf te laten horen.”
 
Je kunt zingen, je wil zingen, ja, je moet zingen. Zingen is de manier bij uitstek om de verbinding tussen hemel en aarde te ervaren. Om te ervaren dat jij die verbinding bént. Want jij bent aards én je bent hemels. Je bent onderdeel van het ontzagwekkende geheel, een klein, maar veelbetekenend en origineel onderdeel. Origineel, dat betekent: oorspronkelijk. Verbonden met de oorsprong, de bron. Het mysterie.

Stilte
Er zijn heel veel soorten stilte. Er is ongemakkelijke stilte. Er is saaie of zelfs nare stilte. Er is verwachtingsvolle stilte. Maar hier gaat het over de verheven stilte. De stilte waarin je als het ware opgetild wordt, waarin je je verbonden voelt, met anderen, of met iets mysterieus, iets onbevattelijks.

Daarbij past het woord devotie. Voor sommige mensen is dat een beklemmend woord, dat de klank heeft van opgelegde plechtigheid, verplichte heiligheid. Maar in wezen is devotie: ontzag voor het mysterie. Dat ontzag kan ieder mens als vanzelfsprekend voelen, we hoeven daarvoor eigenlijk alleen maar naar de sterrenhemel te kijken, of naar een zonsondergang, naar een oude boom, een eend met acht kleintjes. Of in mooie muziek op te gaan. Al die schoonheid kan ons eenvoudig stil maken en vervullen met ontzag.

"Genoten van de stilte... omringd door zielsgenoten...  dat verbindt zoveel meer dan woorden.”

Devotie én lichtheid
Dat soort devotie is geen luxe, die slechts voor weinigen is weggelegd. Dat ontzag is een werkelijk noodzakelijk element voor een vervuld leven. Niet dat je de hele dag daarvoor hoeft in te ruimen, we hoeven niet allemaal monnik te zijn. Maar af en toe, ja, dat moet wel. 
De verheven stilte is wat we beogen met onze retraite-activiteiten. We verheffen er de stilte door ons gezang. En we verheffen ons gezang door stil te zijn. We komen bijna vanzelf terecht in devotie. Maar zwaar wordt het niet, we hechten eraan om steeds weer lichtheid in dat geheel te ervaren. Stilte is gebaat bij een glimlach om de lippen. 
 
"Heb nog steeds een dikke smile die permanent aanwezig is, bovenop een aantal inzichten.”